1 Sınıf Türkçe Doğal ve yapay ses kaynaklarından çıkan sesleri ayırt eder şarkısı

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu derste 1. sınıf Türkçe konusu olan “Doğal ve yapay ses kaynaklarından çıkan sesleri ayırt eder” başlığını eğlenceli bir şarkıyla öğreneceğiz. Hazır mısınız? O zaman başlayalım! Ses, doğadan veya insanların yaptığı şeylerden çıkar. İlk önce “doğal ses” nedir onu anlayalım. Doğal ses, doğadan, kendiliğinden, insan eli değmeden ortaya çıkan sestir. Örneğin: - Yağmur yağarken tıkır tıkır ses çıkar. - Rüzgar eserken uuu sesi duyarız. - Ağaçta kuşlar cikcik cikcik öter. - Deniz dalgaları şap şap, gulgul eder. - Şimşek çaktığında güm! sesi duyulur. - Gök gürültüsü güm güm, güm diye gürler. - Kedi miyav, köpek hav hav, arı vız vız der. Doğal sesler bazen sakin, bazen gürültülü olabilir. Bir orman sabahında kuş sesleri, geceleri çıtırdayan ağaç yaprakları, bahar yağmurunun ritmi… İşte doğal sesler böyle yaratılır, doğa kendi müziğini yapar. Şimdi “yapay ses” nedir onu öğrenelim. Yapay ses, insanların yaptığı aletlerden, çaldığı enstrümanlardan, çalıştırdığı cihazlardan çıkan sestir. Bu sesler genellikle bir amaç için, belirli bir ritim veya tonla üretilir. Örneğin: - Davul patlat patlat, bando güm güm. - Flüt tı tı, gitar trrr, davul trak tak tak. - Kapi gıcırdayınca tıknak, kapı çarpınca çtak. - Telefon zıngırr, zil çalınca di di di. - Kapı zili di di, dikiş makinesi tin tin, çekiç tak tak. - Araba kornası bı bı bı bıb, tramvay ding ding, uçak uuu diye ses verir. - Buzdolabı hum, klima vızıldar. Yapay sesler bazen ritmik (örneğin trampet tak tak), bazen sürekli (örneğin saç kurutma makinesinin hum sesi) olabilir. İnsanların ürettiği bu sesler günlük hayatımızı kolaylaştırır; mesaj vermek, eğlenmek, uyarmak, güvenlik sağlamak gibi amaçlarla kullanılır. Şimdi bu iki sesi ayırt etmeyi kolaylaştıracak küçük ipuçları öğrenelim: - Doğal sesler genellikle düzensiz, doğanın ritmine bağlıdır (rüzgarın yönü değiştikçe sesi değişir). Yapay sesler genellikle düzenli, tekrarlı ritimlerdir (davulun tak tak tak sesi gibi). - Doğal seslerde bir özgün, saf his vardır; yağmurun ritmi her seferinde farklı olabilir. Yapay seslerde bir plan, bir üretim amacı vardır; zil her defasında benzer tonda çalar. - Çevremizde duyduğumuz sesleri bazen bir testle ayırt edebiliriz: “Bu ses doğanın kendiliğinden çıkardığı bir ses mi, yoksa insan elinin değdiği bir alet mi üretti?” Bu soruyu sorduğumuzda doğru sınıflandırmaya daha kolay ulaşırız. Eğlenceli şarkı ve ritimlerle pekiştirmek için: - Ritim takibi: Davulun tak tak tak sesine göre ellerimizi çırpalım. - Doğal ritim: Yağmur damlaları gibi parmaklarımızı teker teker ritim tutar gibi yere vuralım. - Çan sesi: Zil çalınca di di di, hep birlikte parmak şıkırdatalım. Evde yapabileceğiniz küçük deneyler: - 10 saniye sessiz kalın ve duyduğunuz sesleri bir kağıda yazın veya çizin. Sonra o sesleri doğal/yapay olarak sınıflandırın. - Bir kapta mercimek taneleri veya fasulyeleri karıştırın, oluşan sesi dinleyin. Bu yapay bir sestir çünkü siz karıştırıyorsunuz. Ama eğer karıştırdığınızda mercimeklerin doğal bir dalga gibi kayması gibi bir ritim çıkmazsa, doğal değildir! - Dışarıda bir 5 dakikalık ses haritası çıkarın: kuş sesi, araba sesi, ağaç yaprağı hışırtısı, kapı zili… Hangi kategoriye giriyorlar? Dikkat ve güvenlik: - Çok yüksek sesler (örneğin siren, inşaat gürültüsü, korna) kulaklarımızı rahatsız edebilir. Böyle durumlarda kulaklarımızı korumak için ellerimizi kulaklarımıza kapatabilir veya sınıfta öğretmenimizin verdiği talimatlara uyabiliriz. Sesleri ayırt etmeyi öğrenirken, aynı zamanda sağlıklı dinleme alışkanlıkları da geliştiririz. Küçük ezberleme şarkısı: “Doğal ses, doğadan gelir; yağmur rüzgar, kuş, dalga sevinir. Yapay ses, aletten çıkar; davul, zil, korna müziği duyurur. Bir soru ile bul: ‘Kendiliğinden mi, elin değdi mi?’ Doğal mı, yapay mı? Kolayca anla!” Şarkının sözlerini sitemizdeki karaoke videosundan da izleyebilirsiniz. Evde söyleyin, ritim tutun ve sınıfta arkadaşlarınıza anlatın!