5 Sınıf Fen Bilimleri Canlıları Tanıyalım şarkısı

Bu derste “Canlıları Tanıyalım” konusunu sade bir dille ele alıyoruz. 5. sınıf fen dersinde canlıların ortak özelliklerini, bitkiler ve hayvanlar arasındaki temel farkları, basit canlı örneklerini ve yaşamın birliklerini (birey, topluluk, ekosistem) öğreniyoruz. İlk olarak canlıların yedi ortak özelliğini birlikte gözden geçirelim: Beslenme, solunum, boşaltım, büyüme, üreme, uyarılma (tepki verme) ve hareket. Bu özellikler, doğada gördüğümüz canlıların sahip olduğu temel yaşam süreçleridir. Örneğin bitkiler karbonhidrat üretmek için fotosentez yaparken (beslenme), solunumla oksijeni kullanır; hayvanlar yemle beslenir, oksijen alarak enerji üretir. Büyüme ve gelişme tüm canlılarda gözlenir; tohumun fidan olması ya da hayvanın büyümesi buna örnektir. Uyarılma ise çevredeki değişikliklere tepki vermektir; güneşe doğru yönelen filiz, soğukta titreyen insan veya karanlıkta daha aktif olan böcekler bu duruma örnektir. Hareket bitkilerde yönelme olarak (tropizma) gerçekleşir; hayvanlarda ise kasların çalışmasıyla ilerleme, kaçma gibi hareketler görülür. Bitkiler ve hayvanlar arasındaki farkları da akılda tutalım. Bitkiler, kök-sap-yaprak yapısına sahiptir, genelde hareketsizdir, güneş ışığı, su ve karbon dioksit kullanarak fotosentez yapar ve genellikle çok hücrelidir. Hayvanlar ise hareket edebilir, dışarıdan besin alır, genellikle sinir ve kas sistemleri belirgindir; bazılarının iskeleti, içeride veya dışarıda olabilir. Yapısal farklar çevreye uyum sağlamada da önemlidir: Bitkilerin yaprakleri fotosentezi en üst düzeye çıkaracak şekilde geniş ve yatay dizilir; hayvanların vücut şekilleri yürümek, uçmak veya yüzmeye göre şekillenir. Basit canlılara da değinelim. Mikroskopla görülebilen bazı organizmalar tek hücrelidir: Bakteriler (prokaryotlar), öglena, amip ve terliksihayvanı gibi protistler. Bunlar da beslenir, solunum yapar, büyür ve çoğalırlar; bazen çevreye daha sınırlı uyarılma gösterirler. Çok hücreli hayvanlar arasında solucanlar, böcekler, balıklar ve memeliler; çok hücreli bitkiler arasında çiçekli ve çiçeksiz bitkiler (eğreltiler, yosunlar) yer alır. Son olarak yaşamın birliklerini hatırlayalım: Birey (tek canlı), tür (benzer bireyler), topluluk (bir arada yaşayan türler), ekosistem (canlı ve cansız çevre etkileşimi). Bütün bu yapılar içinde enerji ve madde döngüleri sürer; örneğin fotosentez bitkilerin enerji üretmesini sağlar, bu enerji sonraki canlılara aktarılır, boşaltım ve dönüşümler sayesinde doğa döngüsel bir denge içinde kalır. Bu konuyu iyi anlamak, 5. sınıfta sınav ve günlük yaşamda karşılaşacağınız canlılara dair soruları netleştirir.