5 Sınıf Fen Bilimleri Tam Gölgeyi Etkileyen Değişkenler şarkısı

Tam gölge, ışığın doğrusal yayılması sayesinde cismin arkasında oluşur. Bir cismin (engelin) ışığı geçirmeyen kısmı, ışık kaynağından gelen ışınları keser ve bu ışınların gidemediği bölge karanlık kalır; işte bu bölge tam gölgedir. 5. sınıfta gördüğümüz tam gölgeyi belirleyen birkaç temel değişken var. İlk değişken, ışık kaynağı ile engel arasındaki mesafedir. Kaynağın büyüklüğü sabitse, kaynağı engele yaklaştırdıkça gölgenin büyümesi kaçınılmazdır; ışık daha geniş bir açıyla yayıldığı için cismin arkasında yarattığı karanlık bölge büyür. Örneğin, parmağınızı el fenerinin yakınına tuttuğunuzda parmak gölgesi ekrana büyük çıkar; feneri uzağa çektikçe gölge küçülür. Bu, gölgenin büyüklüğünü kontrol eden ana değişkenlerden biridir. İkinci değişken, engelin kendi büyüklüğüdür. Aynı ışık kaynağı ve aynı mesafeler altında daha büyük bir engel, ışınları daha geniş bir alanı kapatır; sonuç olarak tam gölge daha büyük çıkar. Bu günlük hayattan görülür: küçük bir topun gölgesi büyük bir kartondan daha küçüktür. Üçüncü değişken, engel ile ekran arasındaki mesafedir. Işık doğru yol izlediği için, engeli ekrandan uzaklaştırdıkça ışınlar daha fazla ayrışır ve karanlık bölge genişler. Ekrana yaklaştırdıkça ise gölge küçülür. Uzaklıkla doğru orantı vardır; bir cismi duvardan uzaklaştırdığınızda gölgenin kenarları duvara doğru büyür. Dördüncü değişken, ışık kaynağının büyüklüğüdür. Büyük kaynak, ışınları daha geniş açıyla verir ve kenar bölgelerde gölge kenarları yumuşar; küçük, noktasal bir kaynak ise daha keskin kenarlı tam gölge üretir. Bu nedenle tam gölgenin büyüklüğü ve keskinliği hem kaynağın büyüklüğünden hem de ortamdan etkilenir. Beşinci değişken, ışığın doğrusal ilerlemesi ve ortamın temizliğidir. Su damlacıkları, duman veya toz, ışığı saçtığı için kenarları bulandırır; temiz ve düz bir ortamda tam gölgenin kenarları daha belirgin kalır. Çeşitli dalgaboyları (ışık renkleri) de gölgenin şeklini değiştirmez; ancak geçirgen filtreler farklı renkler oluşturabilir. Bununla birlikte tam gölgenin konumu ve boyutu doğrudan kaynağın büyüklüğü, engel-ekran ve kaynak-engel uzaklıkları tarafından belirlenir. 5. sınıf fen videolarında ve deneylerde gölge büyüklüğünü tahmin ederken bu üç ana değişkeni kullanırız: kaynak-engel uzaklığı, engel büyüklüğü ve engel-ekran uzaklığı. Pratik ve düşünme sorularında bir değer değiştiğinde sonucun nasıl değişeceğini kestirmek için aynı mantıkla ilerleriz: kaynağı yaklaştırırsak büyür, engeli büyütürsek büyür, engeli ekrandan uzaklaştırırız yine büyür. Bu basit ama sağlam ilkeler, hem videomuzda şarkıyla akılda kalır hem de sınavda net, doğru cevaplar üretir.