6 Sınıf Türkçe Ekler Yapım Ekleri, Çekim Ekleri şarkısı

Merhaba arkadaşlar! Bugün Türkçede ekler dünyasına birlikte gidiyoruz. “ek”, kelime kökünün veya gövdesinin sonuna gelerek yeni bir kelime üretir ya da kelimenin zaman, kişi, hâl gibi çekim özelliklerini belirler. Bu yüzden ekler iki ana grupta incelenir: yapım ekleri ve çekim ekleri. Yapım ekleri, bir kökten veya gövdeden yeni bir kelime türetir. Görevleri kelimenin anlamını değiştirmektir. Örneğin “akıl” köküne “-lı” eki gelince “akıllı” olur; “sevda” + “-lı” → “sevdalı”; “güz” + “-el” → “güzel”. Bu tür ekler sıfat, ad veya fiil türetebilir. Ad soylu fiillerde “-la/-le” eki “konuşmak, çalışmak” gibi örnekler verir; “-lan” ile “kıskanmak”; “-leş” ile “kötüleş, güzel-leş”; “-lik” ile “güzellik” gibi soyut adlar oluşur. Yine “-iç/-ıç/-uç/-üç” ile “yazı, içeri, dışarı” yön ve yer anlamı kazanan kelimeler; “-iştir/-ıştır” ile “sevdir, büyüt” gibi ettirgen fiiller üretilir. Yapım eki eklenince yeni bir kelime doğduğu için, bu ekler “kelime ekleri” olarak da adlandırılır. Çekim ekleri ise var olan kelimenin şeklini, sayısını, zamanını, kişisini veya hâlini gösterir. Yeni kelime üretmez, kelimeyi çeker ve bükerek kullanıma hazırlar. Çokluk eki “-lar/-ler”, belirtme eki “-i/-ı/-u/-ü” (gel-e-n-i), yönelme “-e/-a” (okul-a), bulunma “-de/-da” (ev-de), ayrılma “-den/-dan” (okul-dan), ilgi eki “-in/-ın” (Ali-nin), araç/vasıta “-le/-la” (kalem-le) ve tamlayan eki gibi çekim ekleri vardır. Fiillerde zaman-kişi ekleri gelir: şimdiki zaman “-iyor/-üyor/-ıyor” (gel-iyor-um), gelecek zaman “-ecek/-acak” (gel-ecek-sin), geçmiş zaman “-di/-ti/-dı/-du” (gel-di), şart “-se/-sa” (gel-se) ve kişi ekleri “-um/-üm/-ım/-ım” vb. Bu ekler genelde ses uyumu kurar: ön-damak uyumu “e/a” ve “i/u” dizilerini, düz-yuvarlak uyumu ise “e/a/ı/i” ve “o/ö/u/ü” çiftlerini belirler. Sessiz benzeşmesi de sık görülür: “kitap” + “-kı” → “kitabı”; “at” + “-lar” → “atlar”. “Gelmiş” ve “geliş” örneklerinde “-miş” bir zaman kip eki, “-iş” ise yapım eki olduğu için anlam farkı oluşur. Yapım ekleri bazen peş peşe gelebilir: “geliş-tir-iliyor” gibi karma (birleşik) dizilerde bir yeni kelime türetilir, sonra üzerine çekim ekleri eklenir. Bu kural, yapım ekinin kelimeyi ana anlamı üretirken, çekim ekinin sadece kullanım biçimini değiştirmesi fikrini pekiştirir. Kısacası: Yapım eki → yeni kelime; Çekim eki → var olan kelimeyi çeker. Bu ayrımı hatırladığınızda hem okumada hem de yazmada rahat edersiniz.