6 Sınıf Türkçe Kişileştirme Teşhis şarkısı v 2

Merhaba sevgili 6. sınıflı arkadaşlar! Bu derste “kişileştirme” ve “teşhis” kavramlarını birlikte öğreneceğiz. Bazı derslerde iki kavram eş anlamlı gibi kullanılır; ancak Türkçe eğitiminde teşhis, insan dışındaki varlıklara insana özgü nitelikler vermek; kişileştirme ise soyut kavramları (mesela adalet, sabır, hasret gibi) insana benzer bir can varlığı gibi sunmak için tercih edilen bir özel tür olarak açıklanır. Teşhis (personification), şiirde, masalda ve şarkılarda imgeleri canlandırır. “Rüzgar uğuldadı”, “Ay ışıldadı”, “Köpek sırrıttı” gibi cümlelerde rüzgar, ay ve köpeğe seslenme ya da duygu atfetme gibi insana özgü davranışlar yüklenir. Böylece doğa, eseri anlatan bir karaktere dönüşür ve anlatım daha duygusal, canlı olur. Özellikle Namık Kemal’in “Vatan Şarkısı”ndan “Ey şehîd oğlu şehîd, isteme benden makber, sana ağlar annen de ağlar vatan yahudi mezarlığında.” dizesinde, ölüm bir kişi gibi konuşur; bu da teşhistir. Ya da Faruk Nafiz’in “Han Duvarları”ndan “Ey duvarlar, bir devri haykıran tarih misiniz?” dizesinde, duvarlara seslenen ve tarih yükleyen bir etkileşim vardır; yine teşhis söz konusudur. Kişileştirme ise soyut olanı kişileştirir. “Sabır en iyi ilaçtır.” cümlesinde sabır bir ilaç gibi somutlaşır; “Hasret ağladı.” cümlesinde hasret adeta canlı bir varlık olarak gözyaşı döker. Soyut değerler bir kişinin duyguları ve eylemleri gibi betimlenir. Bu iki teknik kimi zaman iç içe geçebilir; örneğin “Ay, yıldızlara hasretini fısıldadı.” dizesinde ay (somut) ve hasret (soyut) birlikte kişileştirilmiş ve teşhis yapılmıştır. Ama sınavda iki kavramı ayırt etmek için basit kuralı unutmayın: somut varlıklar için teşhis, soyut kavramlar için kişileştirme! Şimdi pratik yapalım. Faruk Nafiz’in “Çamlıca’daki Kahvehane” adlı şiirinden “Akşam üstü olunca çamlıca köprüsü, göğsünü yâre sunmuş, aşkını koymuş dudağına.” dizesinde; Akşam (soyut değil, aslında zamanla ilişkili somut bir olgu olarak düşünülür), çamlıca köprüsü (somut), aşk (soyut), dudağı (somut) geçer. Dizede köprü “göğünü yâre sunmuş” şeklinde insan gibi hareket ediyor, yani teşhis yapılmıştır; aşk “dudağına koymuş” gibi somutlaştırılmış, bu da kişileştirmedir. Kısacası teşhis ve kişileştirme imgeleri hareketlendirir; anlatımın ritmini, duygusunu ve görselliğini artırır. Sınavda karışık geçmişte sıkça sorulan bir tip soru: “Ay dosta yıldızlarına hasret fısıldadı.” cümlesinde kaç tane teşhis/kişileştirme vardır? “Ay” teşhis; “fısıldadı” yine teşhis; “hasret” kişileştirme. Üç tane görürüz. Unutmayın, çalışırken her cümleyi iki kez okuyun: bir kez duyguyu hissetmek, bir kez teknik tespiti yapmak için.