6 Sınıf Türkçe Somut ve Soyut Anlam şarkısı v 2

İlk önce iki kavramı keskin çizgilerle ayıralım: somut anlam ve soyut anlam. Somut anlam, bir sözcüğün birebir, nesnel, maddesel ve duyularla deneyimlenebilen karşılığıdır. Örneğin “masa” dendiğinde fiziksel olarak var olan, dokunulabilir ve sınırları belirgin bir nesneyi anlarız. “Gül” dendiğinde ise burunla hissedilebilen kokusu, gözle görülen rengi ve dokusu olan bir çiçeği kastederiz. Buradaki ortak nokta duyulara hitap eden göstergelerin bulunmasıdır. Soyut anlam ise beş duyumuzla doğrudan deneyimlenemez; kavramsal, duygusal veya değer yargısı içerir. “Güzellik” bir nesneye değil, bir varlığın ölçüsüne ya da bir duyuma dayalı yargıya işaret eder; bir varlığın öz niteliği değil, ona atfettiğimiz bir yorumdur. “Adalet” te benzer şekilde toplumsal düzen ve değer sistemine ilişkin soyut bir ölçüttür. “Korku”, “umut”, “cesaret”, “özgürlük” gibi sözcükler de aynı özelliktedir: var ama elle tutulamaz, duygular ve düşünceler dünyasında yaşar. Dilde bir sözcüğün anlamını belirleyen bağlam vardır. Aynı sözcük farklı bağlamlarda somut ya da soyut anlam kazanabilir. “Sıcak” sözcüğü sobaya dokununca duyumsanan ısıyı somut bir biçimde anlatırken, “sıcak bakış” ifadesinde bir duyguyu ya da etkiyi yansıtarak daha çok soyut bir ton kazanır. İşte bu durum, somut anlam ile mecaz anlamı birbirine yaklaştırır. Kavramları karıştırmamak için şu ayrımları iyi bilmeliyiz. Denotatif anlam (gerçek anlam) sözcüğün yazılmış ilk anlamıdır, çoğu zaman somut ve nesnel görünür. Konotatif anlam (yan anlam) ise sözcüğün kültür, duygu ve alışkanlıklarla kazandığı artı değerlerdir; bazen olumlu, bazen olumsuz duygular uyandırır. “Gül” sözcüğünün denotatif anlamı somut bir çiçekken, konotatif anlamı güzellik ve sevgiyle ilişkilidir. Uygulamada şu yolu izleyebilirsiniz: Sözcüğün adını duyduğunuzda gözünüzde bir görüntü oluşuyor mu? Bu görüntü elle tutulur, sınırları net ve ölçülebilir ise somut anlamla karşı karşıyasınız. Karşınıza çıkan bir duygu, bir değer, bir düşünce ya da bir durumun ölçüsüyse soyut anlamla işiniz var. Örnekler üzerinden düşünelim: “kitap” (somut), “masa” (somut), “yol” (somut); “özgürlük” (soyut), “cesaret” (soyut), “adalet” (soyut). “Gülümseme” ve “göğüs” gibi bir kısmı elle tutulamayan ama varlığı açıkça hissedilebilen örnekler varsa, bunları da somut anlama yakın sayabilirsiniz; ancak dikkat, eğer sözcük bir duygunun adıysa (örneğin “neşe”), o artık soyut alanındadır. İleri seviye pratik için sözcüklere metafor ekleyin. “Kalp” somut bir organ olmasına karşın “kalp atışı” ile bir duyguyu (“kızgınlık”, “üzüntü”) anlatmak isterseniz bu soyut bir çağrışım hâline gelir. Bu, sözcüğün söz varlığını esnek kullanmanın güzel bir göstergesidir.