6 Sınıf Türkçe Varlıklara Verilişine Göre İsimler şarkısı v 2

Bu dersimizde Türkçede “varlıklara verilişine göre isimler” konusunu bütün detaylarıyla ele alıyoruz. İsimler varlıklara verilirken iki temel grup karşımıza çıkar: cins isimler (tür adları) ve özel isimler (öz adları). Cins isim, aynı cins varlıkların tümünü tek bir kelimeyle adlandırır. Örneğin “çocuk” kelimesi, hangi yaşta, nerede, hangi aileden olursa olsun birçok çocuk için ortak bir adlandırmadır. “Köpek, kitap, masa, öğretmen” gibi kelimeler de cins isimdir. Bu isimler genellikle tekillik ile sınırlı değildir; aynı zamanda ortak özellik taşıyan varlıkları genel bir isimle anlatır. Özel isim ise bir varlığı tekilleştirir, yalnızca o tek varlığı tanımlar. “Ayşe, Mehmet, Ankara, Anka, Türkiye, Bursaspor, Ankara Üniversitesi, Boğaziçi Köprüsü, Ayşe Abla, Kızılay, Tuzla” gibi adlandırmalar özel isimdir. Burada dikkat etmemiz gereken nokta büyük harf kullanımıdır; Türkçede kişi adları, yer adları, kurum adları, bayram, gezegen, gök cisimleri gibi özel adlar büyük harfle yazılır. “Ankara” özel ad olduğu için büyük harfle yazılırken “şehir” cins isim olarak küçük harfle yazılır. Bu ayrım bazen gündelik konuşmada görünmezse de yazı dilinde önemlidir. Özellikle sınavlarda büyük küçük harf kurallarıyla birleştiği için soruların tuzağı burada olabilir. “Türkiye’de tür adları küçük harfle yazılır” gibi bir tanımla cins isimleri ayırt edebiliriz. “Kütahya şehrindeki okullar” örneğinde “şehir” cins, “Kütahya” özel ad konumundadır. Kısa bir hatırlatma: cins isimler tür adları olduğu için bir grup varlığı ortak isimle kapsar; özel adlar tek bir varlığı veya tek bir kimliği gösterir. Örneklerle pekiştirelim: “kitap, kalem, penye” cins isimler; “İstanbul, ODTÜ, Meryem, Kıbrıs” ise özel adlar. Şarkıdaki tekerlemeyle “cins tür adları, özel tekilleştiriyorlar” fikrini akılda tutarsak hatasız ayrım yaparız. Bu ders, sadece dille değil kültürle de ilgilidir; adlandırma her toplumda kimlik ve aidiyet duygusuna bağlanır.