7. Sınıf Türkçe - Fiillerdeki Çekim Ekleri şarkısı

Fiillerdeki çekim ekleri, fiilin gerçekleşme zamanını, gerçekleşme biçimini (kipi) ve kim tarafından yapıldığını (şahsı) belirten eklerdir. Bu ekler tek başına değil, birbirini takip ederek fiilin anlamını tamamlar ve cümlede tümcenin zamanı, kipi ve öznesi hakkında bilgi verir. İleri seviyede bu ekler arasındaki ilişkiyi görmek, yanlış eşleşmeleri ve yüklemdeki uyumsuzlukları kolayca fark etmeye yardımcı olur. Fiil çekim ekleri üç ana kategoriye ayrılır: zaman eki, kiplik eki ve şahıs eki. Zaman eki fiilin ne zaman gerçekleştiğini gösterir: öğrenmek/okumak (geniş zaman, şahıs eki ile -im, -sin, -iz, -siniz, -ler), geldi (geçmiş zaman, -di), geliyor (şimdiki zaman, -yor), gelecek/gelecek zaman (-ecek), gelseydi (geçmiş zaman, şart kipi, -seydi). Şahıs ekleri özneyi işaret eder: -im/-in/-i/-iz/-iniz/-leri; geniş zaman ekleri hem zaman hem şahıs bilgisi taşır: gelirim, gelirsin, gelir, geliriz, gelirsiniz, gelirler. Kiplik eki fiilin nasıl gerçekleştiğini bildirir: dilek-şart kipi (-se, -sa), gereklilik kipi (-meli, -malı), emir kipi (tükenmeyen şekiller: gel!, gelsin, gelelim, gelin, gelsinler) ve koşul kipi (-se de, -sa da). Bu kip ekleri, zaman eki ile birleşebilir; örneğin gelseydi (şart kipi + geçmiş zaman), gelmeliydi (gereklik + geçmiş zaman). Bazı ekler öğrencileri karıştırır. -mek fiilden fiil ismi yapan türemiş ek değil, çekim eki değil; fiili isimleştirir (okumak). -ki ekine gelince, onun şahıs eki değil, iyelik ekidir: gelmişim ki değil, gelmişim; gelmiş ki (kişilik ekini bağlayıcı bağlaç olarak anlarız). -lar/-ler de zaman-şahıs eki değil, çoğul ekidir; gelirler özneyi çoğul yapar. -miş/-mış/-muş/-müş eki hem bildirme kipinde geçmiş zaman anlamı katar hem de rivayet (duyulan duygu) anlamı taşıyabilir: gelmiş (duyulan geçmiş). Emir kipinde -e ekleri özneyi 2. tekil veya çoğul gösterir: gel-e-yim, gel-e-sin; bu formlarda şahıs eki yoktur, -e ekleri yalnızdır. Pratik örnekler: “Yarın sınavı kazanırsam, seni kahveye götürürüm.” (kazanırsam = kip + şahıs; götürürüm = geniş zaman + şahıs). “Keşke gelmiş olsa” (gelmiş olsa = rivayet + şart). “Okumaya değil, uygulamaya odaklanmalısın” (okumaya = mastar; odaklanmalısın = gereklik + şahıs). “Gel, birlikte çalışalım” (gel = emir; çalışalım = 1. çoşul emir). Kısa bir hatırlatma şarkısı: “Fiiller çekilir zamanla, kip ve şahısla; gel, geliyor, geldi, gelecek, gelsin! Şahıs eki: -im, -in, -i, -iz, -iniz, -ler; kipler: emir, dilek, gereklik, rivayet. Yanlışı bul, doğruyu söyle, cümle böyle kurulur!”