8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük - Sakarya Meydan Muharebesi ve sonuçları (Mustafa Kemal

Sakarya Meydan Muharebesi, Türk Kurtuluş Savaşı’nın seyrini değiştiren kritik bir dönemeçtir. 13-16 Eylül 1921 tarihlerinde Yunan ordusunun Ankara’ya doğru ilerleyişinin son aşamasında, Sakarya Nehri güneyinden başlayıp Eskişehir ve Kütahya yönüne uzanan hat boyunca yapılan bu meydan savaşı, Türk ordusunun stratejik savunmada başarı elde ederek düşmanı geri püskürttiği en önemli muharebelerden biridir. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri’nin ardından düşman iki eksende ilerliyordu: Kütahya’dan Kütahya ve Eskişehir yönünde, Eskişehir’den ise Ankara üzerine. Yunan ordusu, geniş bir alanda kuşatma ve güneyden kesme tehdidi yaratmıştı. Bu nedenle Türk ordusu, yıpratıcı ricat manevrası sonrası Sakarya Hattı’nda savunma konumunu seçti. Savunmanın ana ekseni kuzey-güney doğrultusunda kuruldu; Yüksek arazi (Tavşanlı, Beylikköprü ve Kartal Dağı hattı) kazanıldı, dar boğazlar ve geçiş noktaları Türk kuvvetlerinin elinde kaldı. Yüksek noktaların kontrolü, atış sahasını genişletti ve düşmanın tank ve tüfek gücünü etkisizleştirdi. Savaşın üçüncü gününde, Türk birliklerinin gece hücumu ve yüksek noktaları ele geçirmesi belirleyici oldu. Düşman kayıpları arttı, ikmal hattı zayıfladı ve geri çekilme başladı. Sakarya’da kazanılan bu zafer, doğrudan bir boğuşma zaferi olduğu kadar bir meydan muharebesi zaferidir: Çünkü düşmanın Ankara’ya ilerleyişi kesildi ve stratejik savunma ile taarruz hazırlıklarına geçiş sağlandı. Aynı zamanda, siyasi ve diplomatik planda “zaferler zinciri”nin ilk halkası olarak görüldü; Müttefikler ve Moskova ile diplomatik temaslar güçlendi, İtalya ve Fransa ile Anadolu’ya ilerleme isteği zayıfladı. Bu süreçte Türk ordusu üç ordu olarak yeniden teşkilatlandı: 1. Ordu, 2. Ordu, 3. Ordu ve Yıldırım Ordular Grubu. Sakarya’da başarı, “Savunma – hazırlık – taarruz” stratejisinin pratik işleyişi olarak görülebilir: Önce düşmanın gücünü tüketmek, yüksek noktaları ve ikmal hatlarını karşı tarafın lehine kırmak; ardından hazırlanan birliklerle taarruzu kademeli biçimde başlatmak. Sakarya’dan sonra, 1922’de Büyük Taarruz ile Afyonkarahisar, Dumlupınar ve İzmir’in kurtarılması mümkün oldu. Böylece Sakarya, Kurtuluş Savaşı’nın yönünü Ankara lehine çeviren, stratejik dönüşümün temel taşıdır.