8. Sınıf Türkçe - Sıfat-Fiil (Ortaçlar) şarkısı

Sıfat-Fiil, fiilden türeyen ve sıfat gibi görev yapan bir ortaçtır. **Görevini bir sıfat gibi yapar; isim tamlaması içinde ismi niteleyip, detay verir**. Yani bir ismi tanımlar, genişletir ve sınırlandırır. Örneğin “söyleyen adam” ifadesinde söyleyen sıfat-fiildir; adamı, “kimin?” sorusuna cevap veren bir özellikle niteler. Şarkımızda da “yazan”, “anlatan”, “gören”, “gözlenen” gibi kalıplar sıkça geçer. Şimdi biçimsel yapıyı sıralayalım: - Ekli sıfat-fiil: -en, -an (okuyan çocuk; kalan iz). Ekleme ekler: -(y)en, -(y)an, -(y)ecek, -(y)ecek olan, -miş, -(y)eceğ. Örnek: kırılmış kase, anlatılacak hikâye, gülen yüz. - Çekim ekleri alabilir: çoğul (-lar), iyelik (-im, -in, -i, -imiz, -iniz, -leri) ve belirtili/ilgi hâli (-in): “okuyanlarımızın” gibi. - “Kişi ekleri” yanlıştır; sıfat-fiil kişi ekleri almaz. Bu yüzden “okuyanım” bir sıfat-fiil değil, fiil çekimidir. Şekil bakımından türleri: - Basit: tek fiil kökünden (-an, -en): “gelen misafir”. - Türemiş: fiil kökü + sıfat-fiil eki + -lI, -sI, -lAşI vb.: “kırılmış bardak”, “parıldayan gözler”. - Birleşik: “yok olan” (yok + olan) gibi yapılar da sıfat-fiil işlevi görür. Noktalama ve yazım: - Sıfat-fiil ile tamamlanan isim arasına virgül koymayız: “yazılan rapor” doğru, “yazılan, rapor” yanlıştır. - Cümlede bir ismin önünde niteleyen veya sıfatlaşmış kullanılır: “söylenen sözler, unutulmaz”. - “Olup” ve “olan” farkını bilelim: “olan” sıfat-fiildir; “olup” ise bağlaç: “güneş doğup sıcaklık artar.” Örnek cümle akışları: “Söz veren kişi vardır, söz verilen iş bitmemiştir. Görülen hatalar düzeltilmeli, çözülen sorular tekrar edilmeli.” Şarkılarımızda bu kalıpları ritimle pekiştirerek, akılda kalıcı hale getiriyoruz. Sıklıkla karıştırılan konular: - Zarf-fiil ile karışır: “geldiğinde” (zarf-fiil), “gelen kişi” (sıfat-fiil). Soru: “ne zaman geldi?” = zarf-fiil; “kim geldi?” = sıfat-fiil. - İsim-fiil ile karışır: “gülmek güzeldir.” “Gülmek” isim-fiildir; “gülen çocuk” ise sıfat-fiil. **Sıfat-fiili en net tanımlayan ipucu: “Hangi?” sorusuna cevap vermesi ve ismi nitelemesidir.** Bu çıpası tutun; sınavda çoğu soru açılır.